حاجی‌کریمی در ادامه با تبیین تفاوت موافقتنامه تجارت ترجیحی و تجارت آزاد ، افزود: در موافقتنامه تجارت آزاد، بین ۸۰ تا ۹۰ درصد تعرفه‌های گمرکی میان کشورهای عضو حذف می‌شود و تنها تعداد محدودی از کالاها در فهرست اقلام منفی باقی می‌مانند.
در مقابل، در موافقتنامه تجارت ترجیحی تنها برای فهرست محدودی از کالاها تخفیف تعرفه‌ای در نظر گرفته می‌شود و تعرفه سایر کالاها بدون تغییر باقی می‌ماند.او با تاکید بر اینکه ج. ا. ایران طی سال‌های اخیر به سمت انعقاد موافقتنامه‌های تجارت آزاد با برخی کشورها حرکت کرده است، بیان کرد: از سال گذشته مذاکرات جدی برای ارتقای موافقتنامه تجارت ترجیحی به موافقتنامه تجارت آزاد بین ایران و پاکستان انجام گرفت و هم‌اکنون بررسی و مذاکرات فهرست کالاها با هماهنگی دستگاههای داخلی در دستور کار قرار دارد.
این مقام مسئول در ادامه به موافقتنامه ایران با اتحادیه اقتصادی اوراسیا اشاره کرد و گفت: اتحادیه اقتصادی اوراسیا متشکل از پنج کشورارمنستان، روسیه، قزاقستان، قرقیزستان و بلاروس است که در آخرین مرحله همگرایی اقتصادی کشورها قرار دارند، این فرایند حدود 15 سال بطور انجامید و در سال 2015 این اتحادیه اقتصادی تشکیل شود.
حاجی کریمی با بیان اینکه اتحادیه اقتصادی پس از مرحله اتحادیه گمرکی شکل می‌گیرد، اظهار کرد: در اتحادیه گمرکی، کشورها تعرفه‌های گمرکی میان خود را حذف می‌کنند و در مقابل، برای کشورهای ثالث تعرفه مشترکی در نظر می‌گیرند. به عنوان نمونه، شورای همکاری خلیج فارس یک اتحادیه گمرکی است که اعضای آن کالاهای خود را بدون پرداخت حقوق گمرکی میان یکدیگر مبادله می‌کنند و برای کشورهای غیرعضو نیز تعرفه یکسانی اعمال می‌شود.
حاجی‌کریمی ادامه داد: مرحله بالاتر از اتحادیه گمرکی، اتحادیه اقتصادی است که نمونه موفق آن اتحادیه اروپا و همچنین اتحادیه اقتصادی اوراسیا است. در این سطح از همگرایی، علاوه بر حذف تعرفه‌های گمرکی میان اعضا، جابه‌جایی سرمایه و نیروی انسانی نیز تسهیل می‌شود، برای کشورهای ثالث تعرفه‌های یکسان اعمال می‌شود، کتاب تعرفه مشترک تدوین شده و سیاست‌های تجاری اعضا نیز هماهنگ است.
به گفته او؛ اتحادیه اقتصادی اوراسیا دارای یک کمیسیون اقتصادی متشکل از رئیس دوره ای، وزرا و شورای های تخصصی در حوزه های تجارت، گمرک، انرژی، مالی، همگرایی، کشاورزی و صنعتی و … می باشد و سیاست‌های تجاری پنج کشور عضو در این کمیسیون هماهنگ و مدیریت می‌شود.
حاجی کریمی درباره روند شکل‌گیری موافقتنامه ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیز گفت: نخستین گام برای انعقاد این موافقتنامه از سال ۱۳۹۴ و با نشست وزیر تجارت اوراسیا و وزیر وقت صنعت، معدن و تجارت برداشته شد و در ابتدا مقرر شد امکانسنجی انعقاد موافقتنامه فیمابین صورت پذیرد، پس از بیش از یکسال مطالعه و بررسی از سوی دو طرف تصمیم بر انعقاد موافقتنامه تجارت ترجیحی و سپس تبدیل آن به موافقتنامه تجارت آزاد گرفته شد.
مذاکرات از سال ۱۳۹۵ آغاز شد و پس از حدود سه سال، موافقتنامه تجارت ترجیحی از سال ۱۳۹۸ به مرحله اجرا رسید. اجرای این موافقتنامه بازخوردهای مثبتی به همراه داشت و به همین دلیل از سال بعد آن مذاکرات برای انعقاد موافقتنامه تجارت آزاد آغاز شد.
مدیر احیا دفتر موافقتنامه‌های تجاری و سازمان‌های بین‌المللی سازمان توسعه تجارت ایران مذاکرات تجارت آزاد حدود دو تا سه سال به طول انجامید و بخش قابل توجهی از آن نیز همزمان با شیوع ویروس کرونا و به صورت ویدئوکنفرانسی برگزار شد تا در نهایت متن موافقتنامه نهایی و فرآیندهای لازم برای اجرایی شدن آن فراهم شود.
تجارت آزاد ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، گفت: پس از امضای موافقتنامه و طی مراحل قانونی، از اردیبهشت‌ماه سال ۱۴۰۴ موافقتنامه تجارت آزاد میان ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا اجرایی شد. اکنون بیش از یک سال از اجرای این موافقتنامه می‌گذرد و با وجود شرایط ناشی از جنگ و تحولات منطقه، آمارها نشان می‌دهد تجارت ایران با کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا روندی رو به رشد داشته و آثار مثبت اجرای این موافقتنامه در حال نمایان شدن است.
حاجی کریمی در پایان بیان کرد: موافقتنامه‌های تجاری تنها تسهیلگر قوانین و مقررات تجاری و اولین گام در راستای توسعه تجارت پایدار هستند ولی در عمل برای موفقیت این توافقات و اثر بخشی آنها، مشارکت بخش‌های خصوصی و تجار برای استفاده از این تسهیلات، بازاریابی محصولات و انجام سرمایه‌گذاری جهت افزایش تولیدات صادرات محور از یک طرف و همکاری تمامی دستگاهای اجرایی برای ارتقای زیرساخت‌های تجاری و لجستیک به وِیژه حمل و نقل و ترانزیت و تعاملات مالی از سوی دیگر از الزامات و محرک اصلی توسعه تجارت پایدار از مسیر موافقتنامه‌های تجاری است.